Koniec działalności czy ratunek dla wartości? Restrukturyzacja spółek w latach 2023–2025
Restrukturyzacja coraz rzadziej oznacza koniec działalności, a coraz częściej staje się świadomie wybieranym narzędziem ratowania wartości przedsiębiorstwa. Jak wyglądał rynek postępowań restrukturyzacyjnych spółek prawa handlowego w latach 2023–2025? Poniższa analiza przygląda się skali zjawiska, wyborowi ścieżek prawnych oraz temu, które branże mierzyły się z restrukturyzacją najczęściej.
Skala zjawiska i wybór ścieżki prawnej
W latach 2023-2025 postępowania restrukturyzacyjne rozpoczęło 3 205 spółek prawa handlowego, ale liczba postępowań restrukturyzacyjnych wszczętych przez te podmioty była wyższa i wyniosła 3 301, co stanowi 24% ogółu restrukturyzacji. Wskazuje to, że część spółek skorzystała z więcej niż jednego postępowania restrukturyzacyjnego w tym okresie. Najczęściej wybieranym postępowaniem restrukturyzacyjnym wśród członków zarządu spółek było postępowanie o zatwierdzenie układu (89%). Choć jest to najszybsze postępowanie, gdzie udział sądu jest ograniczony do rozpatrzenia wniosku o zatwierdzenie układu, nie zawsze stanowi wystarczające remedium na problemy przedsiębiorcy, a to właśnie poziom trudności finansowych przedsiębiorstwa powinien determinować wybór postępowania.
W okresie objętym analizą wniosek o otwarcie jednego z trzech sądowych postępowań restrukturyzacyjnych po nieskutecznej próbie przyjęcia układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, złożono w przypadku 92 spółek, co stanowi 25% wszystkich postępowań sądowych. Oznacza to, że w trzech czwartych przypadków postępowania sądowe były wybierane jako pierwsza forma restrukturyzacji.
Postępowania restrukturyzacyjne spółek w latach 2023-2025
W strukturze postępowań sądowych, przyspieszone postępowania układowe stanowiły 48%, postępowania sanacyjne – 40%, a postępowania układowe – 11%. W oparciu o dane na wykresie 1 można zauważyć, że dynamika liczby nowych postępowań restrukturyzacyjnych malała. W 2025 roku wzrosła liczba przyspieszonych postępowań układowych, spadła liczba postępowań układowych, natomiast liczba postępowań sanacyjnych utrzymywała się na zbliżonym poziomie.
Rosnący udział spółek
W latach 2023–2025 udział spółek w ogólnej liczbie otwartych postępowań restrukturyzacyjnych w Polsce utrzymywał się na poziomie 44%, natomiast w postępowaniach o zatwierdzenie układu wynosił 23%. Dane przedstawione na wykresie 3 wskazują, że w analizowanym okresie rosła zarówno liczba postępowań restrukturyzacyjnych, jak i udział spółek w ich strukturze, co jest szczególnie widoczne w przypadku postępowań o zatwierdzenie układu.
Zróżnicowanie branżowe
Analiza branżowa spółek objętych restrukturyzacją w latach 2023–2025 wskazuje na wyraźne zmiany strukturalne. Po trudnym dla przetwórstwa przemysłowego roku 2023, w 2024 roku istotny wzrost udziału w ogółu restrukturyzacji odnotowała branża transportowa – z 7% do 13% restrukturyzowanych spółek. Z kolei w 2025 roku była to jedyna z pięciu głównych branż prezentowanych na wykresie, w której liczba restrukturyzacji była niższa niż rok wcześniej. Jednocześnie łączna liczba restrukturyzacji w sektorze transportu wzrosła, co sugeruje, że pogorszenie sytuacji finansowej dotyczyło głównie mniejszych podmiotów, w tym osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.
W czołówce sektorów gospodarki, w których otwieranych jest najwięcej postępowań restrukturyzacyjnych, co roku znajdują się handel, przemysł, transport oraz budownictwo. W przypadku spółek, w każdym z analizowanych lat największą liczbę restrukturyzacji odnotowuje przemysł, a zbliżony udział przypada na handel i budownictwo. Odmiennie wygląda struktura dla ogółu przedsiębiorstw, gdzie od lat na pierwszym miejscu pod względem liczby restrukturyzacji znajduje się branża handlowa, na drugim – budowlana, a dopiero na trzecim – przemysłowa.
Struktura restrukturyzacji wewnątrz głównych branż
Struktura restrukturyzacji w przetwórstwie przemysłowym w latach 2023–2025 pozostawała względnie stabilna. Największy udział w każdym z analizowanych lat miała produkcja metali i wyrobów gotowych z metali, która odpowiadała za około jedną czwartą wszystkich spółek w restrukturyzacji działających w przemyśle (26% w całym okresie). Na drugim miejscu znajdowała się produkcja artykułów spożywczych i napojów, jednak jej udział systematycznie malał – z 15% w 2023 roku do 11% w 2025 roku.
Wzrost widoczny był w produkcji wyrobów z gumy, tworzyw sztucznych i pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych – z 10% w 2023 roku do 15% w 2025 roku. Udziały pozostałych działów utrzymywały się na stabilnym poziomie.
W branży budowlanej największy udział restrukturyzacji koncentruje się w dwóch głównych segmentach: robotach budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków oraz robotach budowlanych specjalistycznych, z których każdy odpowiada za ok. 43% ogółu restrukturyzacji spółek w tym sektorze. W branży transportowej zdecydowana większość restrukturyzacji dotyczy podmiotów działających w transporcie drogowym towarów, których udział wynosi ok. 80%.
Z kolei w branży handlowej struktura podmiotów objętych restrukturyzacją kształtuje się na poziomie ok. 66% dla handlu hurtowego i 33% dla handlu detalicznego. Przedstawione statystyki dla branży handlowej należy traktować orientacyjnie, ze względu na zmiany klasyfikacji PKD w analizowanym okresie, w wyniku których sprzedaż hurtowa i detaliczna pojazdów (dział 45) została włączona odpowiednio do działów 46 i 47. Pozostałe branże, ze względu na relatywnie niską liczbę postępowań, nie były przedmiotem szczegółowej analizy.
Natężenie zjawiska a liczby bezwzględne
Należy podkreślić, że w latach 2023–2025 restrukturyzacją objęto średnio 0,47% spółek prawa handlowego w Polsce. Po zestawieniu liczby restrukturyzacji spółek ze średnią liczbą spółek zarejestrowanych w rejestrze REGON w poszczególnych sekcjach PKD obraz natężenia zjawiska różni się od wniosków wynikających z samego udziału branż w liczbie restrukturyzacji. Najwyższe natężenie odnotowano w przetwórstwie przemysłowym (1,06%) – ponad dwukrotnie powyżej średniej krajowej. Wysokie wskaźniki wystąpiły również w transporcie i gospodarce magazynowej (0,78%) oraz w budownictwie (0,60%). Z kolei handel hurtowy i detaliczny mimo największego udziału w gospodarce
i drugiej pozycji pod względem liczby restrukturyzowanych spółek, charakteryzuje się natężeniem poniżej przeciętnej (0,44%). Najniższe natężenie restrukturyzacji wystąpiło w działalności profesjonalnej, naukowej, technicznej i administracyjnej (0,29%) oraz w pozostałych sekcjach (0,31%). Warto przy tym zaznaczyć, że struktura branżowa restrukturyzacji w skali całej gospodarki różni się od struktury restrukturyzacji spółek prawa handlowego. Wśród ogółu restrukturyzowanych podmiotów liderem był handel (20%), wyprzedzając budownictwo (16%), przetwórstwo przemysłowe (15%) i transport (13%). Różnica wynika z odmiennej struktury form prawnych prowadzenia działalności w poszczególnych branżach. Spółki prawa handlowego stanowiły średnio jedynie 13,2% wszystkich podmiotów gospodarki narodowej w Polsce, jednak w budownictwie i transporcie udział spółek jest wyraźnie niższy niż
w branżach najbardziej skapitalizowanych (odpowiednio 12,2% i 13,5% wobec 16,7% w przetwórstwie
i 17,5% w działalności profesjonalnej i administracyjnej). Odzwierciedlało to silną obecność jednoosobowych działalności gospodarczych w handlu, budownictwie i transporcie oraz wyższe wymagania kapitałowe i organizacyjne w przemyśle i usługach profesjonalnych.
Skuteczność ważniejsza niż samo otwarcie postępowania
To jednak dopiero część obrazu. Samo otwarcie postępowania nie przesądza bowiem o jego skuteczności – o realnej wartości restrukturyzacji jako narzędzia decyduje to, ile układów udaje się faktycznie wykonać, a ile zostaje uchylonych. Dlatego prawdziwą miarą jest nie liczba spraw rozpoczętych, lecz tych doprowadzonych do końca.
Artykuł pochodzi z raportu „Restrukturyzacja – droga do upadłości czy do budowania wartości przedsiębiorstwa?” stworzonego przez nasze ekspertki: Ulyanę Zarembę i Martę Latoń. Zapraszamy do lektury!
